Zaznacz stronę

Witaj majowa jutrzenko!

Witaj majowa jutrzenko
Świeć naszej polskiej krainie
Uczcimy ciebie piosenką
Przy zabawie i przy winie

Ref. Witaj maj!, Piękny maj,
U Polaków błogi raj.
Witaj maj!, Piękny maj,
U Polaków błogi raj.

Nierząd braci naszych cisnął,
Godność w ręku króla spała,
A wtem Trzeci Maj zabłysnął
I nasza Polska powstała

Ref. Witaj maj!, Piękny maj,
Wiwat wielki Kołłątaj!
Witaj maj!, Piękny maj,
Wiwat wielki Kołłątaj!

Ale chytrości godzina
Młot swój na nas gotowała
Z piekła rodem Katarzyna
Polskę wrogami zalała

Ref. Chociaż kwitł Trzeci Maj
Rozszarpany biedny kraj.
Chociaż kwitł Trzeci Maj
Rozszarpany biedny kraj.

Wrogów tłuszcze wyrok boski
Zmiótł z powierzchni polskich łanów
Znikła boleść, znikły troski
Nie ma w Polsce obcych panów

Ref. Witaj maj!, Piękny maj,
U Polaków błogi raj.
Witaj maj!, Piękny maj,
U Polaków błogi raj.

 

Dziś mija 230 lat od uchwalenia przez Sejm Wielki Konstytucji 3 Maja. Było to najważniejsze i najbardziej doniosłe osiągnięcie Sejmu Czteroletniego pod przewodnictwem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Konstytucja była pierwszą w nowożytnej Europie i drugą na świecie – po amerykańskiej. Zmieniła oblicze Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

„Witaj majowa jutrzenko, świeć naszej polskiej krainie, uczcimy ciebie piosenką, która w całej Polsce słynie. Witaj maj, trzeci maj, u Polaków błogi raj” – jedna z piękniejszych pieśni patriotycznych, inspirowana wierszem Rajnolda Suchodolskiego, stała się pamiątką ustanowienia w 1791 r. Konstytucji 3 Maja Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Dwa dni później – 5 maja dzień ten został uznany świętem.

„Ustawa rządowa” pojawiła się dwie dekady od pierwszego rozbioru. Miała zmodernizować państwo polskie i stworzyć nowoczesny europejski kraj. Zapisy ujęto w 11 artykułach. W art. V podkreślono, iż „wszelka władza społeczności ludzkiej początek swój bierze z woli narodu.” Jej autorami byli w szczególności król Stanisław August Poniatowski, Ignacy Potocki i Hugo Kołłątaj. „Nasz kraj jest uratowany” – ogłosili wówczas, a Potocki i Kołłątaj określili ją jako „ostatnią wolę i testament gasnącej Ojczyzny”.

Konstytucja zmieniła ustrój państwa z monarchii elekcyjnej na monarchię dziedziczną. Po śmierci króla Stanisława Augusta Poniatowskiego tron miał objąć elektor saski Fryderyk August, a za nim jego potomkowie w linii męskiej. Wprowadziła trójpodział władzy na ustawodawczą (dwuizbowy parlament), wykonawczą (król) i sądowniczą. Ograniczyła znacząco demokrację szlachecką, zastosowała polityczne zrównanie mieszczan i szlachty, zapewniła chłopom ochronę państwa. To sprawiło, że ustawa przywróciła Polakom nadzieję i poczucie odpowiedzialności za swój kraj – stała się symbolem walki o obywatelską równość. Zniosła także formalnie instytucję liberum veto. Zlikwidowano również podział Rzeczypospolitej – wprowadzono wspólny rząd, skarb i wojska. Katolicyzm rzymski przyjęto za religię panującą z podkreśleniem tolerancji dla innych religii.

W podzięce za Konstytucję
W pierwszą rocznicę jej uchwalenia odbyła się ceremonia wmurowania kamienia węgielnego pod Świątynię Opatrzności Bożej w Warszawie – w ten sposób posłowie Sejmu Czteroletniego pragnęli uczcić jej uchwalenie i podjęli decyzję o wzniesieniu budowy. Miała ona stanąć na terenie dzisiejszego Ogrodu Botanicznego. Jednak wybuchła wojna polsko-rosyjska i po przerwanej budowie pozostała tylko część fundamentów. Pamięć o niedopełnionym wotum przetrwała i po wielu latach Świątynia – Wotum Wdzięczności Narodu Polskiego – powstała ostatecznie w Wilanowie.

Konstytucja 3 Maja obowiązywała zaledwie 14 miesięcy. Magnaci i tzw. gołota, czyli szlachta nie posiadająca ziemi, nie potrafili zaakceptować utraty przywilejów. 27 kwietnia 1792 r. w Petersburgu pod patronatem carycy Katarzyny II zawiązała się Konfederacja Targowicka, która spowodowała wybuch wojny polsko-rosyjskiej, zwanej również wojną w obronie Konstytucji 3 Maja. Wojska Rzeczpospolitej poniosły klęskę, a Rosja i Prusy przystąpiły do II rozbioru Polski.

Próby świętowania
Obchody 3-majowe były zakazane podczas rozbiorów. Wznowiono je po odzyskaniu niepodległości w 1918 r., na mocy uchwały Sejmu z 29 kwietnia 1919 r. W czasie II wojny światowej podczas okupacji niemieckiej i radzieckiej święto zostało zdelegalizowane. Jakiekolwiek obchody były tłumione. Po antykomunistycznych demonstracjach studenckich w 1946 r. święto zostało w Polsce zakazane, a w styczniu 1951 r. oficjalnie zniesione przez władze komunistyczne. Dopiero w 1981 r. władza ludowa zaczęła inicjować uroczystości. Aż do 1990 r. kiedy to 6 kwietnia Sejm ostatecznie przywrócił tradycję święta. Od tej pory jest jednym z najważniejszych uroczystości państwowych i dniem wolnym od pracy. Święto Konstytucji obchodzi się tego samego dnia również na Litwie (od 2007 roku). Właśnie tam, w ubiegłym, jubileuszowym roku 100-lecia odrodzenia Niepodległości Polski i Litwy miały miejsce wspólne polsko-litewskie uroczystości z udziałem wicemarszałek Sejmu Beaty Mazurek. Tego dnia w samo południe na placu Niepodległości przed Sejmem Litwy odbyło się uroczyste podniesienie flag Polski, Litwy i Ukrainy.

Warto również dodać, że na prośbę polskich biskupów, dla upamiętnienia Konstytucji 3 Maja, która w swoich założeniach wypełniła część ślubowań króla Jana Kazimierza, papież Pius XI w 1924 r. ustanowił 3 maja świętem Matki Bożej Królowej Polski. Tego dnia w Kościołach odprawia się więc uroczyste Msze święte za Ojczyznę.

Waga praw z 1791 r. dzisiaj
Sejm wielokrotnie wyrażał wdzięczność twórcom Konstytucji 3 maja i wszystkim Polakom, którzy przez dekady pielęgnowali pamięć o niej i opartych na niej ideałach, podejmując w tej sprawie uchwały. Podczas kolejnych rocznic powracały słowa twórców Konstytucji z końca XVIII w.: „Nasze wolności są zagwarantowane; jesteśmy wolnym i niepodległym narodem; zrzuciliśmy więzy niewoli i złych rządów”. W kwietniu 2016 r. przypomniał, że Konstytucja 3 maja stanowiła ogromny przełom w świadomości Polaków. „Była wyrazem najszlachetniejszych dążeń oraz pragnienia państwa nowoczesnego, bezpiecznego i sprawiedliwego. Idee, jakie wyrażała Konstytucja, przez kolejne lata inspirowały politycznych myślicieli, prawodawców, jak również miliony Polaków chcących oprzeć narodową wspólnotę na fundamencie rządów prawa” – podkreślono w dokumencie.

Polską Konstytucję uchwalono jako pierwszą w Europie, dlatego wywarła wielki wpływ na rozwój konstytucjonalizmu, a także demokracji w skali powszechnej. – Twórcy Konstytucji mieli również wizję narodu jako wspólnoty politycznej obejmującej wszystkie stany oraz grupy etniczne, językowe, regionalne i wyznaniowe. Miały ich łączyć prawa i wolności Rzeczypospolitej. Konstytucja była świadectwem pluralizmu i równości, potwierdzała ciągłość duchową dziedzictwa chrześcijańskiego, ale jednocześnie gwarantowała wolności religijne.

Oryginał rękopiśmienny Konstytucji 3 Maja, jak również druk ustawy wydany zaraz po jej uchwaleniu, znajduje się obecnie w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie przy ul. Długiej.

NIECH SIĘ ŚWIĘCI TRZECI MAJA!